Τα είδη των τυριών   όπως και πολλά άλλα πράγματα πήραν το όνομά τους από κάποιο χαρακτηριστικό τους ,όπως:

  • η πόλη που φτιάχτηκε πχ.παρμεζάνα,γκούντα,γραβιέρα
  • το σκεύος που πήζεται πχ φορμαέλα
  • το πως σερβίρεται πχ.φέτα,μοτσαρέλα
  • το σχήμα του πχ.προβολόνε,γαϊς

Το Τυρί: Ένας Θησαυρός της Μεσογειακής Διατροφής

Το τυρί αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της μεσογειακής διατροφής. Είναι μια τροφή πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, που παρασκευάζεται από το γάλα αγελάδας, προβάτου, κατσίκας ή βουβαλιού.



 Ετυμολογία της Λέξης «Τυρί»

Η λέξη τυρί προέρχεται από τη μεσαιωνική ελληνική τυρίν < ελληνιστική κοινή τυρίον (υποκοριστικό του τυρός).
Ανάγεται στην αρχαία ελληνική τυρός, που σχετίζεται με την πρωτοελληνική tūrós και την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα tewh₂- που σημαίνει «φουσκώνω, διογκώνω».

Στις ευρωπαϊκές γλώσσες συναντάμε το τυρί ως:
cheese, fromage, Käse, queso, formaggio, syr, djathë, panir, peynir (όπως στο "πεϊνιρλί").

 Ιστορία του Τυριού

Η τέχνη της τυροκομίας χάνεται στα βάθη της προϊστορίας. Σύμφωνα με ιστορικές εκτιμήσεις, η παραγωγή τυριού ξεκίνησε μετά την εξημέρωση των πρώτων μηρυκαστικών, γύρω στο 8000 π.Χ.

Μύθοι θέλουν την ανακάλυψη του τυριού να έγινε τυχαία, όταν ένας έμπορος μετέφερε γάλα σε ασκί από στομάχι προβάτου. Η ζέστη και η φυσική πυτιά προκάλεσαν ζύμωση, διαχωρίζοντας το γάλα σε τυρί και τυρόγαλο.

Από που πήραν το όνομά τους τα  πιο δημοφιλή είδη τυριών του κόσμου

  •  Παρμεζάνα :Η λέξη παρμεζάνα προέρχεται από την ιταλική ονομασία parmigiano, η οποία σημαίνει «αυτός που κατάγεται από την Πάρμα» (Parma). Το όνομα υποδηλώνει την προέλευση του τυριού από την περιοχή της Πάρμα και του Ρέτζο Εμίλια στην Ιταλία
  • Μοτσαρέλλα – Ιταλία:Η λέξη μοτσαρέλα (ιταλ. mozzarella) προέρχεται από το ιταλικό ρήμα «mozzare» (κόβω, αποκόπτω) και την υποκοριστική λέξη «mozza» (κομμάτι). Η ονομασία αναφέρεται στην παραδοσιακή τεχνική παρασκευής, όπου ο τυροκόμος κόβει με το χέρι μικρά κομμάτια από τη ζεστή μάζα του τυριού (pasta filata)
  •  Cheddar – Αγγλία:Η λέξη τσένταρ (cheddar) προέρχεται από το όνομα του χωριού Cheddar στο Somerset της Αγγλίας. Η ονομασία αυτή δηλώνει τον τόπο παραγωγής, όπου το τυρί ωρίμαζε στις τοπικές σπηλιές. Πρόκειται για άμεσο δάνειο από την αγγλική γλώσσα, το οποίο καθιερώθηκε για να περιγράψει τον συγκεκριμένο τύπο ημίσκληρου τυριού
  • Brie -Γαλλία:Το τυρί μπρι (Brie) οφείλει το όνομά του στην ομώνυμη ιστορική περιοχή Brie της Γαλλίας (κυρίως στο σημερινό διαμέρισμα Seine-et-Marne), όπου παρασκευάστηκε για πρώτη φορά. Ετυμολογικά, η γαλλική λέξη Brie προέρχεται από την γαλατική/κελτική ρίζα briga, η οποία σημαίνει «λόφος» ή «ύψωμα»
  •  Roquefort – Γαλλία:Η λέξη ροκφόρ (γαλλικά: roquefort) προέρχεται ετυμολογικά από την ονομασία της κοινότητας Roquefort-sur-Soulzon στη νότια Γαλλία, όπου παρασκευάζεται παραδοσιακά το τυρί. Το τοπωνύμιο Roquefort πιθανότατα προέρχεται από τις γαλλικές λέξεις "roche" (βράχος/πέτρα) και "fort" (ισχυρός/οχυρό), παραπέμποντας στις βραχώδεις σπηλιές όπου ωριμάζει το τυρί. 
  •  Gouda – Ολλανδία:Το τυρί γκούντα (Gouda) οφείλει το όνομά του στην ομώνυμη πόλη Χάουντα (Gouda) της νότιας Ολλανδίας, όπου ιστορικά εμπορευόταν το συγκεκριμένο προϊόν κατά τον Μεσαίωνα. Η ονομασία προέρχεται από την ολλανδική λέξη Goudse kaas, που σημαίνει «τυρί από τη Χάουντα», με την ορθή προφορά στα ολλανδικά να είναι «χάουντα
  • Edam – Ολλανδία:Το ένταμ (Edam) είναι ημίσκληρο ολλανδικό τυρί που πήρε το όνομά του από την ομώνυμη παραλιακή πόλη Edam (Ένταμ) στη Βόρεια Ολλανδία. Ετυμολογικά, το όνομα παραπέμπει στο τοπωνύμιο, το οποίο αποτελείται από το "E" (παλαιότερα ea, που σημαίνει νερό/ποτάμι) και το "dam" (φράγμα).
  •  Camembert -Γαλλία:Η λέξη καμαμπέρ (camembert) προέρχεται απευθείας από τη γαλλική γλώσσα και συγκεκριμένα από την ονομασία του χωριού Camembert στην περιοχή της Νορμανδίας, στη βορειοδυτική Γαλλία, όπου πρωτοπαρασκευάστηκε το τυρί αυτό στα τέλη του 18ου αιώνα
  •  Emmental – Ελβετία:Η ονομασία έμενταλ (Emmental/Emmentaler) προέρχεται από την ομώνυμη κοιλάδα του ποταμού Έμμε (Emme) στο καντόνι της Βέρνης στην Ελβετία, που αποτελεί την πατρίδα του. Ετυμολογικά, συντίθεται από τις γερμανικές λέξεις Emme (το όνομα του ποταμού) και tal (κοιλάδα), δηλώνοντας την προέλευση του τυριού. 
  • Manchego – Ισπανία:Η λέξη μάντσεγκο (manchego) είναι ισπανικό επίθετο που σημαίνει «αυτός που κατάγεται από τη Λα Μάντσα» (La Mancha). 
  •  Tetilla – Ισπανία:Το τυρί Τετίγια (Tetilla) είναι ένα παραδοσιακό, μαλακό τυρί που προέρχεται από τη Γαλικία της βορειοδυτικής Ισπανίας και όχι από την Ελλάδα, παρά την ομοιότητα της ονομασίας με ελληνικές λέξεις.
  • Προβολλόνε-Ιταλία:Το προβολόνε (provolone) είναι ιταλικό ημίσκληρο τυρί, του οποίου η ετυμολογία είναι στενά συνδεδεμένη με το μέγεθος και την προέλευσή του από τη νότια Ιταλία. Στη διάλεκτο της Καμπανίας (νότια Ιταλία), ο όρος prova ή provola αναφέρεται σε ένα τυρί σε σχήμα σφαίρας (σαν «μπαλάκι») που φτιάχνεται με την τεχνική "pasta filata" (στρεπτό τυρί/τυρί με ίνες).

 Από που πήραν το όνομά τους Ελληνικά είδη  Τυριών 

 Φέτα– Ελλάδα:Η λέξη «φέτα» έχει ιταλική  ή βλάχικη προέλευση, προερχόμενη από τη λέξη fetta, που σημαίνει «κομμάτι». Εισήχθη στην ελληνική γλώσσα γύρω στον 17ο αιώνα, περιγράφοντας τον τρόπο σερβιρίσματος και αποθήκευσης του τυριού σε κομμάτια (φέτες) μέσα σε βαρέλια. Αν και το όνομα είναι μεταγενέστερο, το τυρί έχει αρχαίες ελληνικές ρίζες

Η φέτα, μάλιστα, έχει κατακτήσει διεθνώς τους λάτρεις της μεσογειακής γεύσης, εκτοξεύοντας τις εξαγωγές της στην Ευρώπη και την Αμερική.

 Γραβιέρα

Η λέξη γραβιέρα είναι δάνειο από τη γαλλική γλώσσα και συγκεκριμένα αποτελεί παραφθορά της λέξης gruyère (γκρυγιέρ). Το όνομα προέρχεται από την ομώνυμη ελβετική κωμόπολη Gruyères (Γκρυγιέρ) στην περιοχή Φριμπούρ, όπου παρασκευαζόταν αρχικά το γνωστό ελβετικό τυρί. 

 Κασέρι

Η λέξη κασέρι προέρχεται από την τουρκική λέξη kaşar. Η ρίζα της ανάγεται στην αρωμανική λέξη caș (τυρί), η οποία με τη σειρά της προέρχεται από το λατινικό cāseus. Πρόκειται για όρο που διαδόθηκε κατά τον 19ο αιώνα, αντικαθιστώντας σταδιακά τον ρουμανικής προέλευσης όρο κασκαβάλι. Το λατινικό cāseus αποτελεί τη βάση για πολλές ευρωπαϊκές λέξεις που σχετίζονται με το τυρί (π.χ. ιταλικό cacio, ισπανικό queso, γερμανικό Käse).Μπορεί να έχει σχέση με τη λέξη κουτι-casa ή με την καζεϊνη

 Μυζήθρα

Η λέξη μυζήθρα προέρχεται πιθανότατα από το ρήμα μυζάω-μυζώ (βυζαίνω/ρουφώ), λόγω της διαδικασίας παραγωγής της όπου το τυρί "ρουφάει" τα υγρά του (τυρόγαλο) ή από το ζυμώνω (ζυμήθρα). Είναι μεσαιωνική ελληνική λέξη, καταγεγραμμένη από τον 12ο-13ο αι., και δηλώνει το μαλακό τυρί από τυρόγαλο

 Μανούρι

Η λέξη μανούρι προέρχεται ετυμολογικά από τη μεσαιωνική λέξη μαν(ός τυρός), η οποία σήμαινε «αραιός τυρός» (μαλακός/αραιός τυρός). Η ρίζα εντοπίζεται στο αρχαίο επίθετο μανός, που σημαίνει αραιός, χαλαρός ή μαλακός. Η ονομασία αυτή περιγράφει την υφή του συγκεκριμένου λευκού, μαλακού τυριού

Μπάτζος

Ο Μπάτζος είναι παραδοσιακό, σκληρό, αιγοπρόβειο τυρί ΠΟΠ της Δυτικής/Κεντρικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας με υπόξινη, αλμυρή γεύση. Η ονομασία του ετυμολογείται από το «μπατζαριό» ή «μπάτζιο», το αυτοσχέδιο υπαίθριο τυροκομείο (καλύβα) των Σαρακατσαναίων κτηνοτρόφων, όπου ο «μπάτζιος» (τυροκόμος) έπηζε το γάλα.Η λέξη έχει σχέση με το παγιώνω -πήζω.

Μετσοβόνε

Το Μετσοβόνε (Metsovone) είναι ένα φημισμένο ελληνικό καπνιστό τυρί με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (Π.Ο.Π.), η ετυμολογία και η ιστορία του οποίου συνδέονται άμεσα με τον τόπο παραγωγής του ,το Μέτσοβο που σημαίνει στα σλαβικά αρκουδότοπος.

Από που πήραν το όνομά τους Ποντιακά Τυριά

Ο Πόντος έχει τη δική του πλούσια τυροκομική παράδοση.
Μερικά χαρακτηριστικά είδη:

  • Γαΐς (φρέσκο, χωρίς αλάτι) ,είναι ένα παραδοσιακό ποντιακό τυρί, του οποίου η ονομασία προέρχεται από την ποντιακή διάλεκτο και σημαίνει ζώνη γιατί είναι σε λωρίδες.
  • Μιτζίν (φρέσκια μυζήθρα από αγελαδινό γάλα):Το μιτζίν (ή μιντζίν) είναι ποντιακή ονομασία για ένα παραδοσιακό φρέσκο, άπαχο τυρί, το οποίο είναι σχεδόν πανομοιότυπο με τη μυζήθρα
  • Παρχαροτύρ (καπνιστό με βότανα, ωρίμανση 1 έτους):Το παρχαροτύρι (ή παρχαροτϋρ στην ποντιακή διάλεκτο) είναι ένα παραδοσιακό τυρί του Πόντου, η ετυμολογία του οποίου συνδέεται άμεσα με την ορεινή κτηνοτροφία.Παρχάρ σημαίνει ψηλά βοσκοτόπια,συγγενικό με το αραβικό μπαχάρ που σημαίνει άνοιξη και μυρωδικό.
  • Πασκιτάν :Το πασκιτάν (ή πασκιτάν τυρί) είναι ένα παραδοσιακό, άπαχο, ποντιακό τυρί με υπόξινη γεύση, που μοιάζει με στραγγιστό γιαούρτι.Η λέξη πασκιτάν προέρχεται από τη σύνθεση δύο ποντιακών λέξεων: Μπασκί: Σημαίνει πίεση (από το ρήμα πιέζω/στραγγίζω) και Ταν: Σημαίνει ξινόγαλα ή το υγρό προϊόν που απομένει μετά την απομάκρυνση του βουτύρου από το γιαούρτι . 
  • Τσιορτάν (πολύ σκληρό, έντονα υπόξινο):Το τσιορτάν (ή τσιορτάνι) είναι ένα παραδοσιακό, σκληρό, αποξηραμένο τυρί, το οποίο αποτελεί χαρακτηριστικό γαλακτοκομικό προϊόν της κουζίνας των Ποντίων.Η λέξη τσιορτάν είναι ποντιακής/τουρκικής προέλευσης. Στα τουρκικά, η λέξη çortan (ή çortan) αναφέρεται σε ένα είδος αποξηραμένου γιαουρτιού ή τυριού (συχνά συνδέεται με το kurut), το οποίο παρασκευάζεται για να διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα.
  • Τυρί Σάντας (ωριμάζει σε αγουρέλαιο, γεύση πλούσια και δυνατή:Το τυρί Σάντας (ή Σαντένιο τυρί) πήρε το όνομά του από τη Σάντα, μια ιστορική περιοχή και κωμόπολη του Πόντου (σημερινή ονομασία Dumanlı στην Τουρκία), η οποία φημιζόταν για την παραγωγή αυτού του συγκεκριμένου τυριού

Από που πήραν το όνομά τους τα εναλλακτικά Τυριά: 

 Τόφου

Το τόφου είναι φυτικό υποκατάστατο τυριού που παρασκευάζεται από γάλα σόγιας.
Είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στην Ασία και στους ανθρώπους που ακολουθούν χορτοφαγική ή vegan διατροφή.
Η λέξη προέρχεται από το ιαπωνικό tōfu, δανεισμένο από το κινέζικο 豆腐 που σημαίνει «τυρόπηγμα φασολιών».

 Συμπέρασμα

Είτε είναι η αλμυρή φέτα, είτε το αρωματικό ροκφόρ, είτε το vegan τόφου, κάθε τυρί έχει πάρει τό όνομά του από κάποιο χαρακτηριστικό του.